ده خارقان « 29 » كه يكى از قصبه‌ها و بلوك بسيار معتبرى است از آذربايجان . دهخوارقان آبادى خود ده خارقان در بلندى دره ماهورى واقع است . جاى آباد بسيار باصفايى است . جمعيت زيادى [ 223 آ ] دارد . مسجدى در اين آبادى هست [ كه ] سقف او را از چوب پوشيده‌اند ؛ خيلى وسيع و پاكيزه [ است ] . دهات آباد و مزارع كوچك در اين ولايت هست . درياچهء اروميه از ده خارقان به فاصلهء چهار پنج ساعت مىرود به كنار درياچه كه در ميان ولايات مراغه و اروميه و خوى واقع است . سمت ديگرش بسته به خاك دولت عثمانى است . درياچهء بزرگى است . احتمال مىرود كه داير مدار اين درياچه نزديك به پنجاه بلكه شصت ساعت باشد . آبش به حدى شور و تلخ است كه هيچ حيوانى در او زيست نمىكند . ماهى ندارد « 30 » . آبش از كثرت نمك ، بسته مىشود . چند گمى كوچك در روى اين درياچه هيزم ، نمك [ و ] غله به اطراف مىبرند . دو سه جزيرهء كوچك بىآب دارد . يك جزيرهء بزرگى دارد كه دو سه ساعت داير مدارش مىشود . كوه بزرگى و آب شيرينى دارد . مرحوم ملك قاسم ميرزاى پسر خاقان مرحوم [ 223 ب ] عمارتى در اين جزيره ساخت [ و ] درختهاى بسيار كاشت . اقسام حيوانات از وحوش و طيور در آن جزيره رها كرد كه حال بسيار شده‌اند . جاى باصفايى است . آب كم دارد . اگر آبش زياد بود آبادى

--> ( 29 ) . « و چهار فرسخى درياچهء ارميه قريهء بزرگ دخارقان ، از قرار نوشتهء ابن حوقل و جغرافىنويسان عرب ، يا دهخوارقان از قرار نوشتهء فارسىزبانان ، واقع است » . ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 175 ) . دهخوارقان ( آذر شهر ) در 51 كيلومترى جنوب غربى تبريز و مشرق درياچهء اروميه واقع است . ( فرهنگ معين ، اعلام ) . ( 30 ) . « اين درياچه به قول اصطخرى ماهى فراوان داشته ، به عكس ابن حوقل گفته است در آن هيچ ماهى نيست و يك نوع ماهى عجيبى در آن درياچه بوده كه اهالى آنجا آن را سگ ماهى مىگفتند » . ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص ص 2 - 171 ) .